اختصاصی _ اقتصادوفناوری _ دکتر حسن طائی، رئیس اسبق دانشکده اقتصاد و عضو پیشین هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی، با تأکید بر نقش چندوجهی زنان در اقتصاد خانوارهای بلوچستان، گفت: زنان در این منطقه، علاوه بر مدیریت امور خانه، در تأمین مواد اولیه زندگی، تولید خانگی و تقویت پیوندهای خویشاوندی نقش‌آفرینی می‌کنند. وی با اشاره به مواجهه مستمر این جامعه با بحران‌های مختلف، زن را از مفاهیم و مصادیق اصلی تاب‌آوری در بلوچستان دانست.
به گزارش پایگاه خبری اقتصادوفناوری، پیش‌همایش ملی «زن در تاریخ محلی» با تمرکز بر سیستان و بلوچستان، با حضور استادان، پژوهشگران، دانشجویان و علاقه‌مندان در آمفی‌تئاتر وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی در تهران برگزار شد.
دکتر حسن طائی، رئیس اسبق دانشکده اقتصاد و عضو پیشین هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی، در این نشست با تشریح ابعاد اقتصادی، اجتماعی و تاریخی نقش زنان در بلوچستان، بر ضرورت توجه به ارزش اقتصادی کار خانگی، نقش زنان در تاب‌آوری اجتماعی و ظرفیت آنان برای مشارکت در توسعه این منطقه تأکید کرد.
چهار نقش اقتصادی و اجتماعی زنان در خانوارهای بلوچستان
طائی با اشاره به بخشی از مقاله خود درباره کنشگری اقتصادی و کنش‌های مهارتی در خانوارها اظهار کرد: فعالیت اقتصادی مفهومی است که همه اعضای خانوار در آن نقش دارند و برای شناخت دقیق اقتصاد خانواده، باید سهم و نقش زنان را نیز مورد توجه قرار داد.
وی با تشریح چهار حوزه فعالیت زنان خانه‌دار در سیستان و بلوچستان گفت: نخستین حوزه، خانه‌داری و مدیریت امور خانواده است؛ دومین حوزه، فعالیت اقتصادی خارج از منزل برای تأمین مواد اولیه و نیازهای زندگی؛ سومین حوزه، تولید خانگی برای مصرف خانوار یا مبادله در بازار؛ و چهارمین حوزه، معاشرت و معاضدت با خویشاوندان، به معنای همکاری، همدلی و حمایت میان‌نسلی است.
وی افزود: این الگوی تقسیم کار، در چارچوب ارزش‌ها و هنجارهای اجتماعی شکل می‌گیرد که در دوره‌های مختلف تاریخی بر مناسبات خانوادگی تأثیر گذاشته‌اند.
این استاد دانشگاه با تأکید بر ضرورت شناخت ویژگی‌های بومی منطقه تصریح کرد: مفهوم زن و تعریف کار زنان در سیستان و بلوچستان با برخی مناطق دیگر تفاوت دارد و نمی‌توان بدون شناخت زمینه‌های تاریخی و اجتماعی این استان، درباره جایگاه زنان آن قضاوت کرد.
ارزش اقتصادی کار خانگی زنان؛ ظرفیتی کمتر دیده‌شده
طائی با اشاره به اهمیت محاسبه ارزش اقتصادی فعالیت‌های خانگی زنان اظهار کرد: یکی از موضوعات مهم در بررسی اقتصاد خانوار، ارزش اقتصادی کار خانگی زنان است؛ فعالیتی که اگر به‌درستی محاسبه و ارزیابی شود، می‌تواند ابعاد مهمی از سهم واقعی زنان در اقتصاد خانواده و جامعه را آشکار کند.
وی با اشاره به نقش زنان در تأمین و مدیریت نیازهای خانوارهای بلوچستان، بر اهمیت فعالیت‌های آنان در تداوم چرخه زندگی تأکید کرد و گفت: درآمد، سبد معیشت، سفره خانواده، سلامت و خرسندی اعضای خانوار، از جمله حوزه‌هایی هستند که زنان در مدیریت و استمرار آن‌ها نقش مؤثری ایفا می‌کنند.
تحلیل مدیریت اقتصادی زنان در زیست‌بوم روستایی بلوچستان
رئیس اسبق دانشکده اقتصاد در بخش دیگری از سخنان خود، به موضوع «تحلیل الگوی مدیریت اقتصادی زنان در زیست‌بوم مناطق روستایی بلوچستان» پرداخت و با اشاره به زمینه‌های تاریخی شکل‌گیری مناسبات اجتماعی در این منطقه، بر ضرورت توجه به تفاوت‌های تاریخی و جغرافیایی سیستان و بلوچستان تأکید کرد.
وی با اشاره به تحولات تاریخی بلوچستان پیش و پس از دوره نادرشاه، اظهار کرد: برای بررسی وضعیت اجتماعی و اقتصادی این منطقه، باید تحولات تاریخی آن و تأثیر این تحولات بر ساختارهای خانوادگی و مناسبات اجتماعی را در نظر گرفت.
طائی همچنین با طرح موضوع تداوم استثمار سنتی در بخش‌هایی از جنوب‌شرق استان، بر لزوم بررسی دقیق ساختارهای اقتصادی و اجتماعی و جایگاه زنان در این مناسبات تأکید کرد.
زن؛ مفهوم و مصداق تاب‌آوری در بلوچستان
طائی در تشریح یکی از محورهای اصلی سخنرانی خود با عنوان «زن، مفهوم و مصداق تاب‌آوری در بلوچستان» اظهار کرد: تاب‌آوری در این منطقه را باید از ابعاد مختلف اجتماعی، عاطفی، فرهنگی و تاریخی بررسی کرد.
وی با اشاره به مفهوم تاب‌آوری اجتماعی، مدیریت احساسات، حفظ انسجام اجتماعی، تاب‌آوری جنسیتی در مواجهه با جنگ‌ها، حافظه جمعی و توانایی ادامه زندگی در شرایط بحرانی، خاطرنشان کرد: جامعه بلوچستان در دوره‌های مختلف با بحران‌هایی همچون خشکسالی، محدودیت‌های مرزی و جنگ مواجه بوده است و بررسی نقش زنان در مواجهه با این شرایط، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
وی با اشاره به پیشینه تاریخی منازعات در محدوده میان رودخانه سرباز و رودخانه سند، بر ضرورت توجه به تجربه تاریخی این جامعه و نقش زنان در حفظ پیوندهای اجتماعی و استمرار زندگی در شرایط دشوار تأکید کرد.
ارزش‌آفرینی و ثروت‌آفرینی زنان
این استاد دانشگاه، ارزش‌آفرینی و ثروت‌آفرینی زنان را از دیگر محورهای مطالعاتی خود عنوان کرد و بر اهمیت شناخت ظرفیت‌های اقتصادی زنان در فرآیند تولید، مدیریت منابع و تقویت بنیان‌های معیشتی خانواده‌ها تأکید داشت.
طائی همچنین با اشاره به حضور زنان شایسته از سیستان و بلوچستان در سطوح ملی، اظهار کرد: درست می‌فرمایید. در بازنویسی قبلی، مفهوم سخنان دکتر طائی تغییر کرده بود. منظور ایشان این است که رسیدن یک زن شایسته به جایگاهی بلند، حاصل رقابت و حرکت پله‌پله او در ساختاری هرمی است که هزاران زن دیگر نیز در شکل‌گیری آن حضور دارند.
متن اصلاح‌شده برای گزارش خبری:
طائی با اشاره به جایگاه زنان شایسته سیستان و بلوچستان در سطوح ملی اظهار کرد: «وقتی یک زن شایسته به یک مقام بالایی می‌رسد، باید به آن ساختار هرمی نگاه کرد؛ هزاران زن در اطراف او هرمی تشکیل داده‌اند و این زن، پله‌پله و در اثر رقابت، بالا رفته و به آن جایگاه رسیده است.»
وی با تأکید بر ضرورت توجه به این ساختار، بر اهمیت بررسی جایگاه زنان در فرآیندهای رقابتی و مسیر دستیابی آنان به موقعیت‌های برجسته تأکید کرد.
زنان و توسعه سیستان و بلوچستان در دوره پساجنگ
طائی در ادامه سخنان خود، توسعه زیرساخت‌های جدید در سیستان و بلوچستان را از موضوعات مهم در بررسی آینده این منطقه دانست و به اجرای طرح‌های عمرانی و حمل‌ونقلی، از جمله توسعه مسیر چابهار ـ زاهدان و احداث خطوط ریلی اشاره کرد.
وی با تأکید بر ضرورت مشارکت زنان در فرآیند توسعه استان اظهار کرد: زنان باید پیشران توسعه باشند و ظرفیت ایفای چنین نقشی را نیز دارند.
این استاد دانشگاه با اشاره به عملکرد تحصیلی دختران و حضور زنان در دانشگاه‌ها و عرصه‌های مدیریتی، بر ضرورت بازشناسی توانمندی‌های زنان و فراهم کردن زمینه مشارکت مؤثرتر آنان در توسعه تأکید کرد.
وی همچنین اثربخشی و مدیریت را از موضوعات مهم در بررسی نقش زنان در توسعه برشمرد و بر لزوم توجه به ظرفیت‌های مدیریتی و توانمندی‌های آنان در مسیر پیشرفت سیستان و بلوچستان تأکید کرد.
سخنان طائی در این پیش‌همایش، بر ضرورت مطالعه چندبعدی جایگاه زنان در تاریخ محلی سیستان و بلوچستان و توجه هم‌زمان به نقش اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و مدیریتی آنان تأکید داشت؛ نقشی که شناخت دقیق آن می‌تواند به درک بهتر ظرفیت‌های توسعه‌ای این منطقه کمک کند.
