پایگاه خبری اقتصادوفناوری_ تاریخ ایران، فراتر از روایت‌های رسمی و رویدادهای ثبت‌شده، در تجربه‌های زیسته و نقش‌آفرینی زنان در مناطق مختلف این سرزمین نیز ریشه دارد؛ روایت‌هایی که بخشی از آن‌ها همچنان کمتر شناخته شده‌اند و ثبت و بازخوانی آن‌ها می‌تواند به شناخت دقیق‌تر تاریخ اجتماعی و فرهنگی ایران کمک کند.
در همین راستا، پیش‌همایش ملی «زن در تاریخ محلی» با تمرکز بر سیستان و بلوچستان، به همت انجمن زنان پژوهشگر تاریخ برگزار می‌شود؛ رویدادی که با هدف توجه به جایگاه زنان در تاریخ محلی و بررسی ابعاد کمتر شناخته‌شده کنشگری آنان، زمینه‌ای برای طرح دیدگاه‌ها و پژوهش‌های تخصصی فراهم می‌کند. در همین زمینه، پایگاه خبری اقتصادوفناوری با نرگس خاتون میرحسینی، دبیر اجرایی پیش‌همایش ملی «زن در تاریخ محلی»، به گفت‌وگو پرداخته است. میرحسینی، دانش‌آموخته تاریخ با گرایش مطالعات خلیج فارس از دانشگاه تهران، مترجم کتاب‌های «مرزهای عربی هند بریتانیا در سده نوزدهم» تألیف جیمز اونلی و «کازرون؛ توقفگاهی در میان راه شیراز» اثر ویلم فلور و عضو پیوسته انجمن زنان پژوهشگر تاریخ، انجمن صنفی مترجمان تهران و انجمن ایران‌شناسی است.
وی در این گفت‌وگو، از ضرورت عبور از تاریخ‌نگاری مرکز‌محور، اهمیت ثبت روایت‌های کمتر شنیده‌شده زنان سیستان و بلوچستان، نقش تاریخ شفاهی در حفظ میراث تاریخی و برنامه‌های انجمن زنان پژوهشگر تاریخ برای تداوم این پژوهش‌ها سخن گفته است.
در ادامه، مشروح این گفت‌وگو را می‌خوانید.
تاریخ ایران را نمی‌توان بدون روایت زنان مناطق مختلف بازخوانی کرد
اقتصادوفناوری: هدف اصلی از برگزاری پیش‌همایش ملی «زن در تاریخ محلی» با تمرکز بر سیستان و بلوچستان چیست؟
نرگس خاتون میرحسینی، دبیر اجرایی پیش‌همایش: «هدف اصلی ما در «انجمن زنان پژوهشگر تاریخ» از برگزاری این پیش‌همایش، شکستنِ انحصارِ تاریخ‌نگاریِ مرکز‌محور است. ما معتقدیم تاریخ ایران، برآیندِ زیست و کنشگریِ زنان در تمامی اقلیم‌های این سرزمین است و نه فقط آنچه در روایت‌های رسمی بازتاب یافته است. انجمن ما با تمرکز بر استان سیستان و بلوچستان، می‌کوشد “عاملیت” زنانِ این منطقه را که در سایه‌یِ غفلتِ تاریخی قرار گرفته‌اند، بازیابی کند تا نشان دهیم تاریخ محلی، عرصه‌ای حیاتی برای درکِ درستِ سیرِ تحولاتِ سیاسی و اجتماعی ایران است.»
تاریخ زنان؛ فراتر از روایت‌های رسمی و نخبگان‌محور
اقتصادوفناوری: چرا بررسی نقش زنان در تاریخ محلی ایران اهمیت دارد و چه بخش‌هایی از این تاریخ کمتر مورد توجه قرار گرفته است؟
میرحسینی: «سیاست کلان انجمن زنان پژوهشگر تاریخ، نقدِ “تاریخ‌نگاریِ مردانه” و نخبگان‌محور است. تاریخِ رسمی، اغلب بازتاب‌دهنده‌یِ قدرتِ حاکم است و زیستِ روزمره‌یِ زنان را به حاشیه می‌راند. آن بخشی که کمتر دیده شده، “تاریخِ فرودستان” و “کنش‌های غیررسمی” است؛ از مدیریتِ زنانه در اقتصادِ معیشتیِ زنان سیستان و بلوچستان تا نقش‌آفرینی‌های سیاسی آنان در جنبش‌های محلی. انجمن ما بر این باور است که تا زمانی که این “سکوتِ سازمان‌یافته” را نشکنیم و به لایه‌های پنهانِ زیستِ زنان در تاریخ محلی نپردازیم، درک ما از تاریخ ایران، درکی ناقص و ابتر خواهد بود.»
از اقتصاد معیشتی تا تاریخ شفاهی؛ بازخوانی ابعاد مختلف کنشگری زنان
اقتصادوفناوری:در این پیش‌همایش، چه ابعاد و موضوعاتی از نقش زنان در فرهنگ، اجتماع و تاریخ سیستان و بلوچستان بررسی خواهد شد؟
میرحسینی: «انجمن ما با بهره‌گیری از ظرفیت کارگروه‌های تخصصی‌اش، تلاش کرده تا از نگاه‌های کلیشه‌ای و تقلیل‌گرایانه عبور کند. محورهای اصلی ما در این پیش‌همایش بر اساس استانداردهای پژوهشی انجمن عبارتند از:
۱. اقتصاد و امنیت: واکاوی نقش زنان در تاب‌آوری اقتصادی و حفظ همبستگیِ اجتماعی.
۲. تاریخ شفاهی: جمع‌آوری ناگفته‌های زنان از بزنگاه‌های سیاسی و تاریخی؛ چیزی که ما آن را «آرشیوِ مکتوم» می‌نامیم.
۳. کنشگریِ فرهنگی: نقش زنان در انتقالِ میراثِ ملموس و ناملموس منطقه.
رویکرد ما در انجمن، تمرکز بر “مقاومت‌های روزمره” است، نه فقط روایت‌های رسمی یا چهره‌های کلیشه‌ای.»
ثبت روایت‌های زنان؛ گامی برای حفظ حافظه تاریخی نسل‌های آینده
اقتصادوفناوری: این رویداد چه نقشی در شناسایی و ثبت روایت‌ها و میراث تاریخی زنان برای نسل‌های آینده دارد؟
میرحسینی: «ماموریتِ اصلی انجمن زنان پژوهشگر تاریخ، “آرشیو‌سازیِ بدیل” است. ما در این همایش بستری فراهم می‌کنیم تا خاطرات پراکنده به “دانشِ مدون” تبدیل شوند. وقتی روایت‌های زنان سیستان و بلوچستان را ثبت و تحلیل می‌کنیم، در واقع در حالِ تدوینِ یک «حافظه‌یِ تاریخیِ جمعی» هستیم که از “فراموشیِ تحمیلی” مصون بماند. برای نسل‌های آینده، این اسناد نه صرفاً خاطره، که ابزاری برای درکِ کنشگریِ زنانه به عنوان “امرِ زیسته” و نه صرفاً “امرِ حکومتی” خواهد بود. این وظیفه‌ای است که انجمن ما برای حفظ هویتِ تاریخیِ زنانِ ایران بر دوش دارد.»
از پیش‌همایش تا همایش ملی؛ ایجاد بانک اطلاعاتی تاریخ شفاهی زنان
اقتصادوفناوری: پس از برگزاری این پیش‌همایش، چه برنامه‌هایی برای تداوم پژوهش‌ها و برگزاری همایش ملی در نظر گرفته شده است؟
میرحسینی: برای انجمن زنان پژوهشگر تاریخ، این پیش‌همایش نقطه پایان نیست، بلکه آغاز مسیری برای گسترش پژوهش‌های تخصصی در حوزه تاریخ محلی زنان است. یکی از برنامه‌های مورد توجه ما، ایجاد بانک اطلاعاتی تخصصی درباره تاریخ شفاهی زنان سیستان و بلوچستان است؛ ظرفیتی که می‌تواند زمینه گردآوری، طبقه‌بندی و نگهداری روایت‌ها و اطلاعات تاریخی را فراهم کند و دسترسی پژوهشگران را به منابع مرتبط تسهیل کند.
در کنار این موضوع، تقویت ارتباط میان پژوهشگران محلی و جامعه دانشگاهی نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. باور داریم که بهره‌گیری از دانش و تجربه پژوهشگران آشنا با زمینه‌های فرهنگی و اجتماعی منطقه، در کنار استفاده از روش‌های علمی تاریخ‌نگاری، می‌تواند به تولید پژوهش‌هایی دقیق‌تر و عمیق‌تر منجر شود.
تدوین مقالات علمی و پژوهشی، توسعه همکاری‌های تخصصی و بهره‌گیری از روش‌های نوین در گردآوری و تحلیل داده‌های تاریخی نیز از مسیرهایی است که می‌تواند به تداوم این حرکت کمک کند. هدف نهایی ما، برگزاری همایش ملی با دستاوردهایی فراتر از گردآوری اسناد و روایت‌هاست؛ به‌گونه‌ای که نتایج پژوهش‌ها بتوانند الگوهای تحلیلی تازه‌ای برای شناخت جایگاه زنان در تاریخ‌نگاری ایران ارائه دهند و زمینه مطالعات مشابه در دیگر مناطق کشور را نیز فراهم کنند.
توجه به تاریخ محلی؛ ضرورتی برای بازشناسی هویت تاریخی ایران
اقتصادوفناوری: در پایان، اگر نکته‌ای درباره ضرورت توجه به تاریخ زنان و مأموریت انجمن زنان پژوهشگر تاریخ دارید، بفرمایید.
میرحسینی: در پایان باید بر این نکته تاکید کنم که «انجمن زنان پژوهشگر تاریخ با شناساییِ شکاف‌های موجود در پژوهش‌های تاریخی، همواره ضرورتِ توجه به مناطقِ دور از مرکز را به عنوان یکی از اولویت‌های راهبردیِ خود قرار داده است و با اجرای همایشهای ملی مختلف در سراسر پهنه ایران عزیزمان از اغاز فعالیت خود تاکنون بر اجرای رسالت خود پایبند بوده و خواهد بود.
تهیه و تنظیم| مرجان محمدتقی
