با اجرای طرح اصلاح تعرفه گاز از مهرماه امسال، مشترکان پرمصرف با افزایش قابلتوجه بهای گاز روبهرو شدهاند؛ اقدامی که وزارت نفت آن را گامی اساسی برای تحقق «عدالت انرژی» و کاهش شدت مصرف عنوان میکند. الگوی چهارپلهای جدید و تفکیک ۱۳۰۰ اقلیم، ضمن حمایت از مشترکان کممصرف، پرمصرفها را با قبوض میلیونی روبهرو کرده است.
اصلاح تعرفه گاز که از مهرماه امسال آغاز شده، به یکی از مهمترین ابزارهای سیاستی دولت برای مهار مصرف تبدیل شده است. در حالی که شدت مصرف انرژی در ایران حدود ۲ تا ۲.۵ برابر میانگین جهانی است، تمرکز این طرح بر پرمصرفها باعث شده الگوی استفاده از گاز در خانهها بهتدریج تغییر کند.
بر اساس آمار شرکت ملی گاز، تنها ۲ درصد از مشترکان خانگی بیش از ۶ درصد گاز خانگی کشور را مصرف میکنند. سیاستگذار با تکیه بر این واقعیت، تصمیم گرفت اصلاحات را بهجای کل جامعه، بر اقلیت پرمصرف متمرکز کند تا یارانه پنهان از مصرفهای افراطی جدا شود.
سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران تأکید کرده: «هدف اصلی از اصلاح تعرفهها نه افزایش درآمد دولت، بلکه اصلاح رفتار مصرف و تحقق عدالت انرژی است.»
🔹 عبور از ۱۲ پله به ۴ پله شفاف
در نظام جدید تعرفهگذاری، تعداد پلکانها از ۱۲ پله مبهم به چهار پله روشن کاهش یافته است: کممصرف، خوشمصرف، پرمصرف و بسیار پرمصرف. این طراحی تازه، هم فهم مشترکان از الگوی مصرف را آسانتر کرده و هم ابزار تنظیمگری دولت را کارآمدتر کرده است.
بر پایه آمارهای اولیه، ۸۸ درصد خانوارها در دو پله اول قرار دارند و تحت فشار قیمتی نیستند. در مقابل، تنها ۲ درصد در گروه بسیار پرمصرف جای میگیرند — عمدتاً خانوارهایی با متراژ بالا، استخر خانگی یا کاربری ترکیبی.
🔹 عدالت اقلیمی با ۱۳۰۰ منطقه
یکی از نوآوریهای طرح جدید، افزایش تعداد اقلیمهای محاسباتی از ۵ به ۱۳۰۰ منطقه است. این تحول، به اختلاف دمای شهرها پاسخ داده و عدالت توزیع یارانه را واقعیتر کرده است. به گفته توکلی، «اکنون هر شهر بر اساس دادههای دقیق آبوهوایی تعرفهگذاری میشود تا خانوارهای مناطق سردسیر بیدلیل در گروه پرمصرفها قرار نگیرند.»
🔹 قبوض میلیونی و تغییر رفتار
اجرای سیاست جدید باعث صدور برخی قبوض سنگین برای مشترکان بسیار پرمصرف شده است؛ از جمله قبضی با رقم ۵۵۰ میلیون تومان در شمال تهران که بازتاب گستردهای داشت. مسئولان میگویند این قبوض مربوط به مصرف غیرخانگی یا چندواحدی است و قابلیت بازبینی دارد، اما پیام روشن است: هیچ یارانهای برای مصرف خارج از الگو پرداخت نمیشود.
همزمان، الزام دستگاههای اجرایی به کاهش ۲۰ درصدی مصرف و تنظیم دمای ادارات روی ۲۰ درجه سانتیگراد، بخشی از بسته اصلاحی دولت است که برای نهادینه شدن رفتار بهینه طراحی شده است.
کارشناسان انرژی معتقدند اگر این سیاستها بهصورت مستمر ادامه یابند، شدت مصرف گاز در کشور طی چند سال آینده روند نزولی پایداری خواهد یافت. به باور آنان، ترکیب قیمتگذاری هدفمند، عدالت اقلیمی و آموزش مصرفکننده، فرمول موفق اصلاح الگوی مصرف در ایران است.
در نهایت، اصلاح تعرفه گاز را باید گامی جدی اما آغازین دانست؛ طرحی که در کنار توسعه فناوریهای هوشمند، بهبود استاندارد ساختمانها و فرهنگسازی عمومی، میتواند نقطه عطفی در مدیریت انرژی کشور باشد.
منبع: خبرگزاری مهر
