پایگاه خبری اقتصاد و فناوری-
در هفتههای اخیر، برخی رسانههای آمریکایی و اروپایی با تمرکز گسترده بر سناریوهای احتمالی درگیری میان ایران و آمریکا، تصویری پرتنش از آینده منطقه ترسیم کردهاند؛ روایتی که بیش از آنکه بر دادههای قطعی استوار باشد، بر «فرضیات بدبینانه» تکیه دارد. این نوع بازنمایی رسانهای، فراتر از یک تحلیل ژئوپلیتیک، میتواند اثرات روانی و اقتصادی ملموسی بر افکار عمومی و بازارهای داخلی بر جای بگذارد.
در چنین فضایی، پرسش اصلی این است: آیا مخاطب با یک تحلیل واقعبینانه مواجه است یا با چارچوبی رسانهای که ناخواسته یا عامدانه، احساس نااطمینانی و نگرانی را تقویت میکند؟
روایتهای مختلف در رسانههای غربی
• گزارشهای رسانههای مشهور غربی درباره تنشها میان ایران و آمریکا اغلب بر احتمال بالا رفتن خطر جنگ نظامی تمرکز میکنند. به عنوان مثال، والاستریت ژورنال مینویسد که ایران همزمان با مذاکرات برای احتمال درگیری گسترده آماده میشود، و افزایش حضور نظامی آمریکا در منطقه را برجسته میکند.
ایران اینترنشنال | Iran International
• نیوزویک گزارش داده که تنشها و گمانهزنی درباره درگیری نظامی افزایش یافته، با اشاره به تمرکز بر تقویت دفاعی ایران و افزایش حضور نیروهای آمریکایی.
ایران اینترنشنال | Iran International
• برخی رسانهها مثل واینت مینویسند که تهران از گروههای نیابتی مثل حزبالله خواسته در صورت حمله آمریکا وارد درگیری شوند، و رسانههای اسرائیلی واکنشهای تند نشان دادهاند.
ایران اینترنشنال | Iran International
این سبک پوششها باعث میشود مخاطب احساس کند احتمال جنگ قریبالوقوع است — حتی وقتی که واژگان رسانهها دقیقاً جنگ قطعی را مطرح نمیکنند بلکه درباره احتمالها و سناریوها سخن میگویند.
الگوهای رسانهای: از واقعیت تا «وحشتپراکنی»
رسانههای بزرگ جهانی مانند CNN، BBC، نیوزویک و والاستریت ژورنال در پوشش مسائل ژئوپلیتیک از الگوهای تحلیل محور استفاده میکنند، اما این تحلیلها معمولاً بر سناریوهای بدبینانه و احتمال درگیری تمرکز دارند، چرا که چنین موضوعاتی بیشترین توجه مخاطبان را جلب میکند. این تمرکز بر احتمال منازعه، با وجود عدم وجود شواهد قطعی برای شروع جنگ، میتواند به ایجاد نگرانی در میان عموم مردم منجر شود. این پدیده در رسانهشناسی به عنوان «جنگ روایتها» شناخته میشود — یعنی رسانهها نه فقط خبر را میدهند، بلکه با انتخاب موضوعات، واژگان، و تصاویر، به نوعی تصویر ذهنی مخاطب از واقعیت را میسازند یا تقویت میکنند.
در برخی مواقع، رسانههای غربی و حتی رسانههای نیابتی، با برجسته کردن بیش از حد احتمال جنگ یا تمرکز بر تهدیدات، واکنشهای هیجانی را تحریک میکنند؛ این همان نوعی «وحشتپراکنی رسانهای» است که بخشی از مخاطبان به آن اشاره میکنند — مبنی بر اینکه پوشش رسانهای میخواهد نگرانی و ترس را افزایش دهد. (این نقد حتی درباره رسانههای معروفتر مثل CNN هم در تحلیلهای رسانهشناسی مطرح شده که نوعی سوگیری در پوشش رخ میدهد.)
نقش رسانهها در شکلدهی به افکار عمومی
رسانههای بزرگ جهانی نه فقط خبررسانی میکنند بلکه چگونگی درک مخاطب از رویدادها را شکل میدهند. سه نکته کلیدی در اینجا اهمیت دارد:
انتخاب موضوع
رسانهها اخبار تهدید و تنش را بیشتر برجسته میکنند چون این نوع خبرها مخاطب بیشتری جذب میکند و برایشان سودآورتر است. این انتخاب، «واقعیت رسانهای» را شکل میدهد.
جنگ روایتها
همانطور که تحلیلگران رسانهای میگویند، رسانهها از واژگان و تصاویر برای ساخت داستانهایی مشخص استفاده میکنند — گاهی این داستانها بیشتر بر خطرات و بدبینی تمرکز دارند تا بر تحلیل واقعگرایانه.
ایسنا
اثر روانی و اقتصادی
پوشش مداوم از خطر جنگ میتواند باعث کاهش اعتماد عمومی به آینده، نوسان در بازارها، کاهش سرمایهگذاری و افزایش نگرانی عمومی شود. در واقع، رسانههای خارجی حتی اگر قصد «وحشتآفرینی» نداشته باشند، با انتخاب اخبار و نحوه روایت ممکن است اثرات روانی مشابهی ایجاد کنند.
پیامدهای اقتصادی و فناوری
اخبار پرتنش و پیشبینی جنگ میتواند بازارهای ارز، بورس، و سرمایهگذاری را آشفتگی بیشتری بدهد — چون سرمایهگذاران نسبت به عدم قطعیت واکنش نشان میدهند.
فناوریهای مرتبط با دفاع و امنیت ملی (مثل پهپاد، موشکهای دوربرد، سایبری و الکترونیکی) در چنین فضایی بیشتر مورد توجه قرار میگیرند، اما نباید فراموش کرد که این توجه رسانهای لزوماً به معنای وقوع واقعی بحران نیست، بلکه بازتاب نگرانی است.
جمعبندی و توصیهها
🔹 رسانههای آمریکایی و اروپایی به دلیل مدل اقتصادی و نحوه انتخاب موضوع، غالباً بر «سناریوهای تهدیدآمیز» تمرکز میکنند — این میتواند نگرانی و ترس را در مخاطب تقویت کند.
🔹 رسانههای داخلی نیز با روایتهای متضاد میکوشند تصویر توان دفاعی ایران و تردید درباره سناریوهای جنگ را برجسته کنند.
🔹 قدرت رسانهها در شکل دادن به ادراک عمومی بسیار بالاست — اما مخاطب باید میان تحلیل واقعی از شواهد و ساختار رسانهای روایتها تمایز قائل شود.
🔹 مردم در مواجهه با اخبار تنشزا باید نگاه انتقادی، چندمنبعی و مبتنی بر تحلیل واقعبینانه داشته باشند تا ترس و نگرانی بیپایه وارد حوزه تصمیمگیری اقتصادی و اجتماعیشان نشود.
پایگاه خبری اقتصاد و فناوری بر این باور است که در عصر «جنگ روایتها»، مسئولیت رسانه نه در تشدید هیجان، بلکه در ارائه تحلیل دقیق، مستند و بهدور از اغراقگویی است. ما میکوشیم در برابر فضای ملتهب خبری، از بازنشر ادعاهای تأییدنشده، بزرگنمایی سناریوهای غیرقطعی و ایجاد رعب و وحشت — آنگونه که در برخی رسانههای غربی و آمریکایی مشاهده میشود — فاصله بگیریم و با اتکا به دادههای معتبر، نگاه تحلیلی و رویکردی متوازن، به تقویت سواد رسانهای و آرامش ذهنی مخاطبان کمک کنیم.
گروه رسانه ای – تحلیلی اقتصاد و فناوری
