حمزه علی پور/ کارشناس مسائل غرب آسیا / پژوهشگر و مدرس دانشگاه
انسجام داخلی ایران در سه سطح “مردمی ، نخبگان، نظامی ” اثر بازدارندگی خود را نشان داد.
■وحدت مردمی و روحیه مقاومت:
تظاهرات گسترده میدانی و نمایش پشتیبانی عمومی در تمامی لایه های جامعه از نظام در جنگ ۱۲ روزه و اغتشاشات و اتحاد واقعی در برابر هرگونه تجاوز و فتنه ،ترامپ و متحدین آمریکا با جامعه یکپارچه ای مواجی شدند که هزینه هرگونه حمله ی تمام عیار را به شدت افزایش میداد.
■ رهبری و انسجام نخبگان:
تمام جریانهای سیاسی داخلی در محکومیت حمله نابخردانه و اشتباه راهبردی آمریکا و ضرورت پاسخ به هرگونه تجاوز موضع گرفتند.
حمله نظامی آمریکا انسجام نخبگان را حول نظام را تقویت نمود و معترضان و فتنه گران را به حاشیه راند و امید به تفرقه افکنی داخلی را از بین برد
■ عملکرد متحد و حساب شده ی نظامی
پاسخهای موشکی دقیق و کنترل شده که هم توانایی فنی را نشان داد و هم از تشدید غیر ضروری اجتناب ورزید.
همچنین افزایش توان نظامی، موشکی و دفاعی ایران و بعد از جنگ ۱۲روزه، این عمل نشان داد که ایران قادر به اجرای یک عملیات منسجم و قابل پیش بینی است و هرگونه تشدید از سوی آمریکا می تواند به یک جنگ گسترده و پر هزینه و به درگیر کردن کل منطقه بیانجامد.
علاوه بر انسجام داخلی ایران، عوامل دیگری نیز در تصمیم ترامپ برای عقب نشینی نقش داشتند که در گزارشات کارشناسان خارجی به آنها اشاره شده است:
☆محدودیت قدرت نظامی آمریکا:
محدودیت قدرت نظامی آمریکا و افزایش توان بازدارندگی دریایی ایران و توان مانور ایران در پرداختن به جنگهای پارتیزانی و دریایی علیه پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه مانع از اقدامات دونالد ترامپ گردید
☆ نگرانی متحدان منطقه ای :
متحدان کلیدی آمریکا در خلیج فارس با کاخ سفید تماس گرفته و خواستار خویشتنداری و دیپلماسی شدند و ترس از حمله همه جانبه ایران به پایگاههای آمریکا در کشورهای منطقه
☆محاسبه هزینه و فایده:ترامپ دریافت که حمله به ایران پر هزینه و پیچیده خواهد بود و میتواند به گسترش جنگ و در معرض تهدید قرار گرفتن ۳۰ هزار نیروی آمریکایی مستقر در غرب آسیا بیانجامد
☆تغییر نگرش متحدین آمریکا نسبت به قدرت آمریکا
برخی متحدان کلیدی، مانند کشورهای اروپایی، در واکنش به سیاستهای جدید واشنگتن (مانند اولویتدهی به نیمکره غربی و درخواست برای تحمل بار بیشتر مسئولیتهای دفاعی توسط متحدان) به دنبال افزایش «خودمختاری راهبردی» هستند. به طور کلی، چارچوب نظری نشان میدهد که ادراک افول نسبی قدرت یک قدرت هژمون منجر به واکنشهایی همچون احتیاط راهبردی، متنوعسازی اتحادها و نشان دادن استقلال عمل بیشتر از سوی متحدان آن شده است.
نتیجه:
عقب نشینی ترامپ نتیجه ترکیب چند عامل بود که در راس آن انسجام داخلی ایران قرارداشت. این انسجام در سطوح مردمی، نخبگان، نظامی تجلی یافت. هزینه و ریسک محاسبه شده هرگونه تشدید از سوی آمریکا را به حدی افزایش داد که گزینه نظامی را غیر جذاب کرد.
تجربه این بحران مجددا نشان می دهد که وحدت ملی و انسجام داخلی، نه تنها در میدان نبرد، بلکه در صحنه رقابت های راهبردی نیز یک دارایی بازدارنده قوی است و میتواند یک ابر قدرت را به عقب نشینی وادار کند.
گروه روابط بین الملل اقتصاد و فناوری
