همزمان با برگزاری دوازدهمین جشنواره حرکت دانشجویی دانشگاه پیام نور در قزوین، جمعی از دانشجویان از بناهای تاریخی این شهر دیدن کردند. در حاشیه این بازدید، دریا مرادی ــ راهنمای گردشگری و راوی میراث تاریخی قزوین ــ و دبیر کانون هنر دانشگاه پیام نور مرکز قزوین، در گفتوگویی صمیمانه با پایگاه خبری اقتصاد و فناوری از روح زنده تاریخ، معماری شکوهمند و جایگاه فرهنگی قزوین سخن گفت؛ شهری که از گذشتههای دور شاهراه تجارت، فرهنگ و سیاست ایران بوده است.
دریا مرادی، گفتوگو را با توصیف جایگاه تاریخی قزوین آغاز میکند؛ شهری که به گفته او «در طول تاریخ، نه فقط یک نقطه جغرافیایی، بلکه مسیری فرهنگی و اقتصادی بوده که تمدنها از آن عبور کردهاند».به روایت مرادی، قزوین از روزگار ساسانیان شهری مهم و شناختهشده بوده است؛ شهری شاهپوری که در عهد عباسیان نیز در زمره سرحدات مهم امپراتوری قرار داشته است.
او ادامه میدهد: «قزوین در دوره شاه طهماسب صفوی به عنوان دومین پایتخت ایران برگزیده شد و این انتخاب نشاندهنده اهمیت نظامی، سیاسی و فرهنگی آن است. حضور نامهایی چون حمدالله مستوفی ـ مورخ، شاعر و نویسنده برجسته عصر ایلخانی ـ نیز بر غنای فرهنگی این شهر میافزاید.»
مرادی با اشاره به مسیرهای ارتباطی تاریخی میگوید: «قزوین در شاهراه ارتباطی ری به آذربایجان قرار داشته؛ بنابراین کاروانها، بازرگانان و مسافران از سراسر سرزمینها به این شهر سرازیر میشدند. این رفتوآمدها نهتنها باعث رونق اقتصادی، که موجب شکوفایی فرهنگی و هنری قزوین نیز شده بود.
او سپس به دوره قاجار و نقش ناصرالدینشاه میپردازد: در زمان ناصرالدینشاه، باقرخان ـ حکمران و رئیس راه شوسه ـ به استادان خنجری و چگینی دستور ساخت مجموعه باشکوه سرای سعدالسلطنه را میدهد. این مجموعه که در سال ۱۳۱۲ هجری قمری ساخته شد، امروز بزرگترین مجموعه سرای سرپوشیده درونشهری ایران است و ثبت جهانی نیز شده است.
به گفته او، سعدالسلطنه تنها کارکرد تجاری نداشته، بلکه فضای اقامتی کاملی برای تاجران بوده است. مرادی بیان میکند: حجرهها برای استراحت، زیرزمینها برای نگهداری کالا، آبانبار و گرمابه برای رفاه و امنیت کاروانیان بوده است. همهچیز برای یک زندگی چندروزه یا حتی چندماهه در دل بازار فراهم بوده.
او با اشاره به جزئیات معماری مجموعه میگوید: «راسته ورودی اصلی را “راسته وزیر” مینامند. روبهروی سرای نگارالسلطنه، بازار بهشتیان قرار دارد. در میانه مسیر نیز به چهارسوقی میرسیم با حیاطی وسیع و گنبدی باشکوه که توسط همان استادان، خنجری و چگینی، ساخته شده است.
در بخش دوم گفتوگو، مرادی به یکی از مهمترین بناهای مذهبی و معماری شهر اشاره میکند؛ مسجدالنبی (مسجد شاه). او توضیح میدهد: مسجدالنبی از مساجد شاهی یا سلطانی ایران است. این مسجد ریشه در دوره صفویه دارد اما توسعه اصلی آن به دوره فتحعلیشاه قاجار بازمیگردد. در شهرهایی چون قزوین، تهران، سمنان، زنجان و بروجرد نیز نمونههایی از این سبک مساجد شاهی دیده میشود.
مرادی ادامه میدهد: «این مسجد در سال ۱۱۶۶ هجری شمسی توسط استاد میرزای شیرازی ساخته شد تا روشن شود که این بنا متعلق به دوره قاجار است. مجموعه دارای سه ورودی شمالی، شرقی و غربی است که آن را به بازارهای پیرامون پیوند میدهد؛ این، یکی از ویژگیهای بارز معماری قاجاری است.
او از کاشیکاری بنا نیز میگوید: «کاشیهای معرق، خشتی و هفترنگ در کنار کتیبههایی با خطوط نستعلیق و ثلث، جلوهای کمنظیر به مسجد دادهاند؛ گویی هر کاشی داستانی از ایمان و هنر در خود دارد.
در پایان، دریا مرادی از دانشجویان و بازدیدکنندگان میخواهد: «قزوین را با دقت ببینید. این شهر فقط یک مقصد گردشگری نیست؛ گنجینهای است که لایهلایه حکایتهای تاریخ را پیش چشم میگشاید.»
مرجان محمدتقی |اقتصاد و فناوری
عکس: فاطمه عظیمی
